Widok na Fort Prusy i wieżę ciśnień.

Twierdza Nysa i jej tajemnice .

Tajemnice nyskiej Twierdzy- Festung Neisse

Gdzie jest Festung Neisse i kto to zbudował, czyli kilka odpowiedzi na ten temat…

Rozlegle fortyfikacje, podziemne korytarze zawsze ciekawią i kuszą do zwiedzania. W Nysie takich miejsc jest sporo. Część z nich jest ogólnie dostępna, choć nie zawsze bezpieczna. Bardzo rozległy teren składający się na nyską twierdzę może spowodować nieco zamieszania. Rodzą się także liczne pytania. Gdzie jest ta twierdza i jak powstała? Do czego służył mały przyrząd w kształcie pieska na biegunach? I kto to i po co kazał zbudować te forty?

Czy rzeczywiście czasem skrada się po podziemnych korytarzach duch dawnego żołnierza?

Duch nyskiej Twierdzy.

Aby odpowiedzieć na te i inne pytania zapraszam na wycieczki Fortecznym szlakiem.

Jak powstawały i rozrastały się nyskie fortyfikacje-krótki rys historyczny

 Najstarszą częścią nowożytnych fortyfikacji w Nysie był pierścień 10 bastionów.

Grafika Wernera przedstawiająca bastiony.
Grafika Wernera przedstawiająca bastiony.

Taką Nysę zdobył pruski król Fryderyk II. Wkrótce w Nysie zaczęły powstawać kolejne umocnienia. Na niewielkim wzniesieniu, po drugiej stronie rzeki powstał Fort Prusy z dwoma pasami obwałowań, które biegły do rzeki. Na ich zakończeniu zbudowano dwie reduty Kardynalską i Kapucyńską.

Nieudana próba odbicia miasta przez wojska austriackie w 1758 r. spowodowała kolejną rozbudowę fortyfikacji. W tym czasie powstały Obwałowania Jerozolimskie i Obwałowania Wysokie.

Nyskie fortyfikacje po rozbudowie o kolejne pasy obwałowań.
Nyskie fortyfikacje po rozbudowie o kolejne pasy obwałowań.

Na drogach prowadzących przez fortyfikacje utworzono kilka bram wojennych.

Brama Jeroolimska Zewnętrzna
Brama wojenna-Jerozolimska zewnętrzna

Wprowadzenie w XIX wieku luf gwintowanych znacznie zwiększających zasięg artylerii skutkowało powstaniem fortów artyleryjskich: Forty I, II i III. Z czasem zbudowano także Obwałowania kolei. W takim kształcie fortyfikacje zajmowały już całkiem spory teren.

Plan nyskich fortyfikacji z 1879 r.
Plan nyskich fortyfikacji z 1879 r.

Z kolei późniejsze wynalezienie ładunków opartych na nitrocelulozie, mających bardzo dużą siłę rażenia spowodowało utratę znaczenia militarnego nyskich fortyfikacji. Dlatego już od 1877 r. zaczęto rozbierać mury obronne i niwelować fortyfikacje otaczające miasto, które dławiły rozwój miasta. Nysa oficjalnie przestała być twierdzą w 1903r. Część jej obiektów przeznaczono na magazyny i więzienia.

Do dziś zachowało się około 60% stanu dawnych fortyfikacji, co ilustruje poniższa mapa:

Współczesny plan nyskiej twierdzy.
Współczesny plan nyskiej twierdzy.

Brązowym kolorem zaznaczono istniejące do dziś elementy nyskiej twierdzy. Ich stan jest różny. Część z nich jest dostępna do zwiedzania i można je zwiedzać z przewodnikiem lub indywidualnie np. przy pomocy aplikacji GuideU. Dobry przewodnik wytłumaczy wiele trudnych spraw a i czasem wywoła uśmiech na twarzy.

Ciemne korytarze twierdzy.
Ciemne korytarze twierdzy.

Ciemne korytarze twierdzy.

W nyskich fortyfikacjach jest kilka szczególnie ciekawych i wartych zobaczenia miejsc. Są to m.in Bastion św. Jadwigi, Fort Prusy, Fort II oraz Obwałowania Wysokie

Bastion św. Jadwigi

Bastion św. Jadwigi, to jedyny zachowany z 10 bastionów. Stojąc przed  barwną grafiką zobaczymy dawną Nysę z 1741r. Wśród nich jest widoczny nasz bastion. Wybiegając nieco w przód powiem, iż pierścień bastionów dławił rozwój miasta i kiedy straciły one znaczenie militarne rozebrano je. Bastion św. Jadwigi pozostawiono, ponieważ służył, jako magazyn a potem więzienie.

Bastion św. Jadwigi.
Bastion św. Jadwigi.

W Bastionie św. Jadwigi znajduje się punk Informacji Turystycznej, multimedialna trasa turystyczna oraz niewielka sala muzealna obrazująca na mapach rozwój nyskich fortyfikacji. W gablotkach można zobaczyć rożne pamiątki militarne dawnych czasów.

Sala muzealna w bastionie.
Sala muzealna w bastionie.

Na ścianie dziedzińca bastionu umieszczono dwie tablice dotyczące słynnych jeńców nyskich fortyfikacji. Markiz la Fayette był przetrzymywany w Forcie Prusy a Charles de Gaulle w nieistniejącym już bastionie.

Słynni więźniowie nyskich fortyfikacji.

Fort Prusy i jego tajemnice.

Fort Prusy jest największą częścią nyskich fortyfikacji. Zbudowany został na tzw. Winnym wzgórzu na planie  pięcioramiennej gwiazdy.

Widok na Fort Prusy i wieżę ciśnień.
Widok na Fort Prusy i wieżę ciśnień.

Do wnętrza fortu wchodzi się przez bramę znajdującą się obok broniącej jej, kaponiery (niedużej owalnej budowli). Następnie przez tunel bramny można wejść na wewnętrzny dziedziniec fortu oraz do kazamat. W jednym z pomieszczeń znajduje się wystawa militariów. Można też zobaczyć prezentację multimedialną opisującą rozwój nyskich fortyfikacji czy wyjaśniającą znaczenie podziemnych korytarzy( po wcześniejszym umówieniu grupy).

Kazamaty wewnątrz fortu Prusy.
Kazamaty wewnątrz fortu Prusy.

Fort Prusy jest największą częścią nyskich fortyfikacji. Zbudowany został na tzw. Winnym wzgórzu na planie  pięcioramiennej gwiazdy.

Fort Prusy
Fort Prusy

Na środku dziedzińca stoi nieduża budowla  ze studnią w jednym z  pomieszczeń. Nad jego wejściem do dziś widać inicjały królewskiej władzy FR.

Monogram pruskiego króla Fryderyka II.

Dziś dzięki pracowitości stowarzyszenia Harmonii w Chaosie, w jednej z kazamat utworzono salę wykładową. W tym miejscu poznawania historii nyskich fortyfikacji nabiera innego wymiaru. Dla gości fortu na dziedzińcu utworzono miejsce biwakowe oraz niewielki plac zabaw dla najmłodszych.

Trzon fortu otacza podwójny pas obwałowań z dwiema fosami. Wygląd fortu i jego rozmiary można zobaczyć  na fotografiach  lub z platformy widokowej wieży ciśnień. Poniższa  fotografia dzięki firmie Vidrovsky pokazuje jak wygląda ta część fortyfikacji.

Fort Prusy
Fort Prusy

Dziś idąc utwardzoną ścieżką możemy obejść cały fort dokoła. ogniowych zostało zabezpieczone kratami. Jedynie podczas spaceru z przewodnikiem można będzie do nich wejść. Kraty te zabezpieczają także przed wandalami poszukującymi wrażeń oraz skarbów. Dodatkowo w korytarzach kontrminerskich bytują nietoperze i nie należy ich niepokoić.

Korytarze kontrminerskie.
Korytarze kontrminerskie.

Podziemne korytarze miały swój określony militarny cel. Zostaną one omówione w osobnym tekście o walce minowej. Po drodze zobaczymy m.in tzw. mysie schodki.

Mysie schodki
Mysie schodki

Fort Prusy jak wiele innych fortyfikacji służył, jako więzienie. Kilka dobrych miesięcy w 1756 r. spędził w Forcie Prusy gwardian klasztoru nyskich  kapucynów o. Franciszek Solan, który pomógł uciec przed służbą w wojsku pruskim młodemu człowiekowi Karolowi Meltzig do Olomuńca. Dzięki życzliwości generała von Treskow o. Franciszka mogli odwiedzać nyscy kapucyni.  Najsłynniejszym więźniem był markiz La Fayette. Jego pobyt  w 1794 r. trwał pięć miesięcy.

Dla historycznego porządku trzeba dodać, iż po wojnie Fort Prusy służył także celom wojskowym. Mieściły się w nim magazyny. Prawdopodobnie to wojsko zamurowało wspomniane dwa przejścia z wnętrza z kazamat na koronę wału. Działaniom woskowym przypisuje się także zniszczenie laboratorium prochowego na trzonie głównego wału. Po likwidacji garnizonu w Nysie teren ten zajęli nyscy przedsiębiorcy, tworząc w kazamatach swoje magazyny. Po nich, opustoszały Fort Prusy stał się miejscem, gdzie okoliczna młodzież oraz osoby z tzw. marginesu spędzali czas. Dopiero po przejęciu fortu przez stowarzyszenie pod wodzą Wiktora Misiarza doprowadziło wnętrze fortu do odpowiedniego stanu. Ostatnie prace z inicjatywy gminy spowodowały, że Fort stał się ciekawą atrakcją Nysy.

Znajdująca się obok fortu Prusy Wieża Ciśnień została opisana na moim blogu pod linkiem: https://przewodnikponysie.pl/2020/06/wieza-cisnien/

Wieża Ciśnień.
Wieża Ciśnień.

Przy ulicy prowadzącej do Fortu Prusy znajduje się nowo odrestaurowany budynek dawnej szkoły pożarniczej. Opisałam go w tym miejscu : https://przewodnikponysie.pl/2020/05/dawna-szkola-pozarnicza/#more-450

 

SZKOLA POŻARNICZA
Szkoła Pożarnicza

 

Fort II

Fort II podobnie jak Fort I powstał w 1865-66 r., jako prowizoryczne dzieło ziemne, lecz już w kilka lat później, bo 1871-73 został przebudowany na artyleryjski fort stały.

Fosa Fortu II z kaponierą.
Fosa Fortu II z kaponierą.

Wejście do wnętrza fortu prowadzi przez betonowy most (dawniej zwodzony) i solidną bramę. Jest jednym z najmłodszych i najlepiej zachowanych obiektów fortecznych w Nysie. Zwiedzać można m.in. poternę prowadzącą do kaponiery, kazamaty oraz korytarze podziemne. Na walach znajdują się remizy artyleryjskie. W forcie co roku jest organizowana Bitwa o Twierdzą Nyską.

Przygotowania do bitwy o Twierdzę nyską.
Przygotowania do bitwy o Twierdzę nyską.

 Obwałowania Wysokie

Plan obwałowań Wysokich.
Plan obwałowań Wysokich.

Powstały w latach 1774-1791 na wyżynnych przedmieściach miasta. W tym czasie istniały już zbudowane w tym miejscu po wojnie 7-letniej pojedyncze reduty: Kapliczna, Górna Kapliczna i Plac Broni (Place d’Armes), które stanowiły część wcześniejszych umocnień kapucyńskich. Przebudowano je później  na bastiony, łącząc ze sobą kurtynami i jeszcze dwoma bastionami Morawskim i Grodkowskim. Od strony miasta, wały tworzące kurtyny poprzecinane były trawersami i tarasami. Na obu krańcach obwałowań, w miejscu obniżenia terenu wybudowano dwie bramy wojenne (Bramę Ceglarską) oraz Bramę Grotkowską). Obecnie nowopowstała ścieżka poprowadzi nas dnem fosy Obwałowań Wysokich. Przy wejściu znajduje się niewielki parking.

Parking i początek trasy.
Parking i początek trasy.

Całość obwałowań wraz z dokładnym ich opisem znajduje się w elektronicznej wersji wycieczki GuideU.

Mapa z zaznaczoną trasą Obwałowań Wysokich.

       Zapraszam także do zwiedzania wraz ze mną mniej znanych części fortyfikacji.

Autorka bloga-Krystyna Dubiel
Zapraszam do miejsc mniej znanych.

Można zobaczyć m.in. takie miejsce jak na tym filmiku:

https://www.youtube.com/channel/UCaA0Qytzfs5w0BJVhuBtBkg

Masz pytania lub uwagi dotyczące nyskich fortyfikacji czy zwiedzania zostaw wiadomość lub zadzwoń pod nr.607 058 277

Zapraszam do komentowania.

 

 

Autor

Krystyna Dubiel

Jestem historykiem oraz przewodnikiem sudeckim. Jestem autorką kilku publikacji oraz gier.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

The reCAPTCHA verification period has expired. Please reload the page.